| ชื่อเจ้าของผลงาน : นางวินิจ คามะปะใน |
| ประเภทนวัตกรรม : นวัตกรรมกระบวนการ (Process innovation) |
| สาขาที่ประกวด : การป้องกันและแก้ไขปัญหายาเสพติดในชุมชน |
| จังหวัด : อุดรธานี |
| อสม.ดีเด่นระดับ ชาติ |
ที่มาและความสำคัญของการสร้างนวัตกรรม
ยาเสพติดเป็นปัญหาเรื้อรังที่กระทบทั้งในด้านเศรษฐกิจ สังคม และความมั่นคงของประเทศหลายประเทศ รวมถึงประเทศไทย มองว่ายาเสพติดไม่ใช่เพียงปัญหาอาชญากรรม แต่ยังเป็นปัญหาสุขภาพและสังคม เนื่องจากผู้ที่เกี่ยวข้อง
กับยาเสพติดจำนวนมากไม่ได้เป็นผู้กระทำผิดโดยเจตนา แต่เป็นผู้ป่วยที่ต้องการการช่วยเหลือและการฟื้นฟูการสืบสวนและติดตามผู้ที่เกี่ยวข้องกับยาเสพติดมักเผชิญกับข้อจำกัดเรื่องทรัพยากรและข้อมูลที่ไม่เพียงพอ เจ้าหน้าที่บางครั้งไม่สามารถเข้าถึงข้อมูลที่แท้จริงในชุมชนได้อย่างรวดเร็ว แนวคิดการเปิดโอกาสให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการรายงานข้อมูลจึงเกิดขึ้น เพื่อสร้าง “ฐานข้อมูลชุมชน” ที่สะท้อนความจริงในพื้นที่และช่วยให้การดำเนินการมีประสิทธิภาพมากขึ้น
แนวทางการรายงานปัญหาในรูปแบบการเปิดโอกาสให้ประชาชนให้ข้อมูล (Community Reporting) มีการใช้ในหลากหลายบริบท เช่น การแจ้งเบาะแสการทุจริต การจัดทำโครงการชุมชนโปร่งใส หรือการป้องกันอาชญากรรม อสม.
ตำบลพันดอน ร่วมกับฝ่ายปกครอง เจ้าหน้าที่สาธารณสุข ตำรวจ จึงได้คิดนวัตกรรม “คูหา ท้าใจ” ขึ้น ซึ่งเป็นวิธีที่ช่วยลด
ความกลัวในการเปิดเผยตัวผู้ให้ข้อมูลโดยใช้ระบบที่ไม่ระบุตัวตน เช่น การให้ประชาชน เข้าคูหา แล้วเขียนชื่อหย่อนลงกล่อง จากนั้นให้คณะกรรมการ (ปกครอง สาธารณสุข ตำรวจ) เป็นผู้เปิดกล่องแล้วคัดกรองรายชื่อ แยกประเภทของผู้ป่วย
ตามแบบประเมิน V2 (ผู้ใช้ ผู้เสพ ผู้ติด) เพื่อนำเข้าสู่กระบวนการบำบัดรักษาและฟื้นฟูสภาพทางสังคมต่อไป
วัตถุประสงค์
1. เพื่อเพิ่มช่องทางให้ประชาชนรายงานโดยไม่ต้องเปิดเผยตัวตน เพื่อปกป้องความปลอดภัยของผู้แจ้ง
2. เพื่อรวบรวมข้อมูลเชิงพื้นที่ ที่อาจช่วยให้เจ้าหน้าที่มุ่งเน้นการแก้ไขปัญหายาเสพติดในพื้นที่เป้าหมายได้
3. เพื่อเสริมสร้างความรับผิดชอบของชุมชน โดยชักชวนให้ประชาชนตระหนักถึงบทบาทของตนในการแก้ปัญหายาเสพติดในชุมชน
ขั้นตอนการดำเนินงาน
1.จัดเตรียม “คูหา” กระดาษ ปากกา เพื่อให้กระบวนการเขียนรายชื่อมีความเป็นส่วนตัว
2. การออกแบบกล่องรับข้อมูลให้มีมาตรการป้องกันการเปิดเผยข้อมูล เช่น การล็อคและเก็บข้อมูลเฉพาะเจ้าหน้าที่ที่ได้รับอนุญาต
3. ทบทวน วิเคราะห์และตรวจสอบข้อมูล รายชื่อผู้ป่วยที่ได้รับจากประชาชน จัดประเภทผู้ป่วย (ตามแบบประเมิน V2
(ผู้ใช้ ผู้เสพ ผู้ติด) ค้นข้อมูล เพื่อแยกข้อมูลจริงออกจากข้อมูลเท็จ ข้อมูลรายชื่อที่ซ้ำกัน
หมายเหตุ : การใช้นวัตกรรมคูหาท้าใจให้มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้นควรใช้ควบคู่กับนวัตกรรม “ผ้ายันต์บวรล้อมรักษ์”
รายละเอียดดังรูปภาพในภาคผนวก
ผลการดำเนินงาน/ประโยชน์ที่ได้รับ
1. ผู้เข้าร่วมกิจกรรมการบำบัด รักษาผู้ป่วยโดยชุมชนเป็นฐาน CBTx จำนวน 1,100 คน และเข้าร่วมทำกิจกรรม
“คูหา ท้าใจ” จำนวน 890 คน (ร้อยละ 80.9) ผู้ไม่เข้าร่วมกิจกรรม (ไม่ให้ข้อมูล) ส่วนใหญ่เป็นผู้สูงอายุ
2. จำนวนผู้ป่วยยาเสพติดจากกิจกรรม “คูหา ท้าใจ” แสดงดังตาราง
| ปี | ทั้งหมด (คน) | ผู้ค้า | ผู้ป่วย | |||
| สีแดง | สีส้ม | สีเหลือง | สีเขียว | |||
| 2566 | 23 | 5 | 3 | 3 | 5 | 7 |
| 2567 | 145 | 11 | 12 | 15 | 42 | 65 |
ปัจจัยความสำเร็จ
นวัตกรรม “คูหา ท้าใจ” เกิดจากความต้องการแก้ไขปัญหายาเสพติดอย่างยั่งยืน โดยอาศัยพลังของชุมชนและข้อมูลจากคนในพื้นที่ อย่างไรก็ตามความสำเร็จของวิธีนี้ขึ้นอยู่กับความโปร่งใส ความปลอดภัยของระบบ และการสร้าง
ความไว้วางใจระหว่างเจ้าหน้าที่และประชาชนในพื้นที่ต่อไป
โอกาสในการพัฒนา
จากการดำเนินงานดังกล่าวทำให้ผู้ป่วยยาเสพติดในชุมชน ได้รับการบำบัด รักษา และฟื้นฟูสภาพในชุมชน ควรมี
การแลกเปลี่ยนเรียนรู้กับพื้นที่ใกล้เคียงเพื่อหาแนวทางแก้ไขปัญหายาเสพติดในระดับอำเภอร่วมกัน
ภาคผนวก
